TR  |  EN  |  RU
turkey turkey   azerbaijan kazakhstan kyrgyzstan turkmenistan uzbekistan kktc qha TAT BAŞQ
Ana Sayfa
Birlik Hakkında
Üye Haber Ajansları
Bildiri
Başkanın Mesajı
Tüzük
Haberler



Kazakistan
«Қазақ елінің астаналары» атауымен жаңа кітап жарық көрді

АЛМАТЫ. Желтоқсанның 26-сы. ҚазАқпарат /Ерлік Ержанұлы/ -

«Қазақ елінің астаналары» деп аталатын жаңа кітап шықты. Бұл бүгін Алматыдағы Дінмұхамед Қонаев мұражайының «Д. Қонаевтың әріптестері» атты іс-шаралары аясында көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Кеңес Аухадиевтің 70 жылдығына арналған алқалы жиынында таныстырылды, деп хабарлайды ҚазАқпарат.
«Атамұра» ЖШСМ-нің полиграфкомбинатында басылып шыққан бұл кітаптың авторлары Кеңес Аухадиев, Дүкенбай Досжан, Өтеген Әбдіраман, Қожахмет Баймаханов, Ермекбай Ерманов. «Ол халқымыздың тарихында әрқайсысының өзіндік орны бар төрт астана жайлы мұрағат деректер негізінде құрастырылған. Жинаққа қазақтың ежелгі астаналары емес, 20 ғасырдағы астаналары еніп отыр. Бұл Орынбор (1920-1925), Қызылорда (1925-1929), Алматы (1929-1998) және Астана (1998) қалалары. Оған мұрағат деректері, тарихи фактілер, фотосуреттер мен астана көріністері туралы әңгімелер топтастырылған», дейді жазушы Нағашыбек Қапалбекұлы.
Жинаққа пікір білдіргендер тарих ғылымының докторы Өтебай Қожақов пен саясаттану ғылымының докторы Мұрат Мұхамедов. Ал рецензенті тарих ғылымының кандидаты, доцент Қайсар Құсайынов.

 
А. Смайыл: Аттила қазаққа қашан оралады?

АСТАНА. Желтоқсанның 25-і. ҚазАқпарат - Кеше ҚР Парламенті Мәжілісінің жалпы отырысында депутат Алдан Смайыл тарихи тақырыпта келелі мәселе қозғап, ҚР Мәдениет және ақпарат министрінің атына сауал жолдады.

ҚазАқпарат Парламент мінберінен көтерілген осы депутаттық сауалдың толық мәтінін жариялайды.

«Тарихқа шөлі қанған ел жоқ. Дәуірлерге олжа салмаған адамзат өркениетіне ат қоспаған жұртты да таба алмайсыз. Жаһан мәдениеті төре мен төлеңгітке бөлінбейді. Әлем мойындаған ежелгі Грек – Рим өркениеті жайлы да осыны айтар едік. Оның терең тамырлары үнді-түркі замандарында жатыр. Скиф, сармат жұрты туралы Рим, Византия, Латын және Батыс елдерінің деректерін түгел зерттеген И.Потоцкий грек ғылымы мен өнерін көне заманда арий, сақ т.б. көшпелі елдер жайлаған дала ілімінсіз жеке талдауға болмайды депті. Ал Батыс пен Шығыс әдебиетінің білгірі Ф.Капрулузаде: «Славян, Фин, Француз, Герман әдебиетіне эпикалық жанр, поэма жазу дәстүрі «Аттила» дастаны арқылы келді» - дейді.

Өкінішке орай Батыс та, Шығыс та жетік біліп қадірлеген осы дастан өзімізге белгісіз. Біздің дәуірімізге дейінгі ҮІІ-ҮІ ғасырларда туған «Алып Ер Тоңға», «Шу батыр», «Көк бөрі», «Оғыз қаған» дастандарымен бірге Ұлы дала жағалай жырлаған «Аттила» дастаны Еуропада талай ғасыр жатқа айтылыпты. Скандинавия елдерінің ғажайыбы «Алып қолды Вальтария» дастаны соған еліктеуден туған.

Эпикалық дүниеге осылай ауызданған Батыс келе-келе Аттиланың өзін жырға қосқан. Германия мен Скандинавия тарихында Этцель, Славян дүниесінде Атыл есімімен белгілі, сонау ІҮ ғасырда халықтардың ұлы қоныс аударуына ықпал еткен, атақты Шығыс Рим империясына бас идіріп, Еуропада феодалдық қоғамның құрылуына жол ашқан, кәрі құрлықта қуатты Ур-Аргун империясын құрған, жарты әлемде әскери демократия орнатқан даңқты қолбасшы жайлы дауылдата жырламай тұра алсын ба?! Немістің «Нибелунга», «Равен шайқасы», «Зейнфрид батыр туралы жыр», «Берндік Дитрих», «Хильдебранд туралы жыр», Исландияның «Эдда» және «Волсунга туралы сага», Норвегияның «Тидрек туралы сага» халық жырларында Аттила тұлғасы дараланады.

Біз осы күнге дейін түркі әлемі Еділ деген атпен дәріптейтін, Еуропа елі «Құдайдың қамшысы»»деп көкке көтерген дарабоз бабымыз бейнеленген сол эпостарды төл тілімізде неге сөйлетпей келгенбіз?

Француз театрының атасы, әйгілі ақын әрі драматург Пьер Корнельдің өлеңмен жазған, Парижде 1667 жылы қойылған «Аттила» трагедиясын республика сахналарында неге жаңғыртпай жүргенбіз?

Корнельдің Аттила жайлы бұдан бұрын жазған «Атесилас» драмасын неге рухани игілігімізге айналдырмағанбыз?!

Сахна төрін Батыстың қойыла-қойыла жаттанды болған дүниелерімен толтырып жүргенде, неміс драматургі Вернер Цахариастың «Аттила» атты романтикалық трагедиясы бар екенін, бізге шетелдік шығармалардың ішінде соның ет жақын екенін неге ойламағанбыз? Бұл драма кезінде Еуропа сахнасының сәнін де, мәнін де келтірген. Әлем тілдеріне аударылған. Көркемдік, тарихи құндылығына орай А.Шишков 1831 жылы орыс тілінде сөйлеткен.

Вернер Цахариас Аттила – Еділді еренғайып батыр, ұлы стратег, сұңғыла әмірші бейнесінде ардақтайды.

Жалпы түркі, жалқы алғанда қазақ мәдениетінің тарихында сүбелі орын алатын осы ғажайыптардың жоталысы – Италияның атақты композиторы Джузеппе Вердидің «Аттила» операсы. Верди Ғұн императорын Италияны Рим қыспағынан азат еткен даңқты қолбасшы бейнесінде дәріптейді. Құлдық қоғамды жойған, Еуропаға дала демократиясын дарытып, дамудың жаңа кезеңіне ғұмыр берген өз дәуірінің көрнекті реформаторы еді дейді.

Дарынды композитордың басқа да тамаша туындыларымен бірге ұзақ уақыт қойылған осы опера неге күні бүгінге дейін қазақ сахнасының саңылауынан сығалай алмай жүр? Тарихың толғататын, тұлғаң заңғарланатын осынау жауһарды, жаһан тамсанған ұлы өнер иесінің інжу-маржанын ұлтымыздың рухани қазынасына қашан қосамыз? Аттила – Еділді, төрткүл дүниенің төрінде атақты Шыңғысханмен, атышулы Александр Македонскиймен қатар тұрған тарихи тұлғаны қазақ сахнасында төл топырағымен қашан табыстырамыз?

Аттила – Еділ жайлы сонау ықылым замандардан бері жазылған ғылыми талдау еңбектері де жеткілікті. Олардың бәрі бірдей қазақ елінің зердесіне келіп қонған жоқ. Сол көп қазынаны жағалай таратпай, сүбелісіне сүйенсек, француз тарихшысы Тьерри Амадидің «Аттила және оның мұрагерлерінің тарихы» атты туындысы еске түседі. Екі томнан тұратын бұл көлемді зерттеу Париж қаласында 1856 жылы басып шығарылған. Ғалым ғұн сардары туралы ерте дүниедегі деректерді түгел жинап, ХІХ ғасырға дейінгі тұжырымды мәліметтермен сабақтастыра талдаған. Ержүрек қолбасшы ретіндегі дара қасиеттерін ашып көрсетумен бірге өз заманының дана дипломаты болғанын да дәлелдеген. Азулы императордың Еуропаға жойқын сапарын жалғастырған ізбасарлары жөнінде тарихи шындыққа қандырған. Аттиланы әйгілі Цезарь мен Ганнибалдың деңгейіне көтерген.

Бағдарлап отырсақ, текті тұлғамыз жайлы тебіренгендер бізде жоқ, шалғайда көп. Ғайыпқа баяғыда сіңіп кеткен ҮІ ғасырда Аттила латын жұртын да уыздай ұйытыпты. Белгісіз ақынның «Аттиланың Галлияға жасаған бірінші жорығы» атты етек-жеңі мол поэмасы осы тілде туған. 1777 жылы Германия тарихшылары Италиядан тапқан бұл поэмада Еділдің жорық жолдары тарихи дәл баяндалып, ғұн тілі де сыналап енгізілген. Императордың қанатты сөзге айналған ұшқыр ойлары молынан пайдаланылған. Шығарма 1780 жылы Мюнхенде жарық көріпті. Соған қарағанда оны тауып алу қиындық тудырмайды.

Қайсыбірін түгендейік, біз үшін жазушы Е.Зарубиннің «Аттила» атты романы да бағалы. Есімі жаһанға жайылған мәңгілік дарын Рафаэльдің «Аттиланы тоқтатқан Леон-1» суреті де қымбат. Ватиканның ішін сәулеттендіріп тұрған осы қыл қалам ғажайыбы біздің салтанатты сарайларымызды неге безендірмейді деп те толғанамыз. Адамзат өнерінің алтын-күмісіне айналған, көне тарихымыз дәріптелген, толағай тұлғалы заңғарымыз ардақталған туындыларды ана тілімізде жайқалтып, төл мәдениетімізде көгертсек деп ойланамыз. Солай боларына сенгендей боламыз. Әлемнің жүз романын аударып жатқан ел әлем әлдеқашан тағзым еткен өз тарихын ұлттық сүйіспеншілікпен қайта түлетер деп үміттенеміз.

Аттила – Еділ жайлы айтар өтінішіміз осы болатын. Аттиланы туған еліне оралтудың қамы еді.

 
Семейде 5 мың жыл бұрынғы еңбек құралы табылды

СЕМЕЙ. Желтоқсанның 1-і. ҚазАқпарат / - Семейдің шет жағынан осыдан 5 мың жыл бұрын адамдар қолданған еңбек құралы табылды. Құрылысшылар қазба жұмыстары кезінде ежелгі адамдар қонысының үстінен түскен, деп хабарлайды ҚазАқпарат тілшісі өлкетану мұражайына сілтеме жасап.
Жәдігерлер үй құрылысы жүріп жатқан жерден, топырақ астынан табылып отыр. Ғалымдардың олжаларының қатарында - кетпен, тырма сияқты еңбек құралдары бар. Археологтар құрылыс орнын егжей-тегжейлі зерттеу барысында тағы да біраз заттың табылатынына сенімді.
Ғалымдардың пайымдауынша, топырақ астында тарих тылсымынан сыр шертер ежелгі адамдардан қалған тарихи жәдігерлер әлі көп. Ал бүгінгі табылған 20 жәдігер – бірегей заттар, қала аумағынан бұрын-соңды мұндай дүниелер табылмаған.

 
«100 мектеп, 100 аурухана» бағдарламасы бойынша салынатын мектептердің 45 пайызы биылғы жылы пайдалануға беріледі

АСТАНА. Желтоқсанның 1-і. ҚазАқпарат -

«100 мектеп, 100 аурухана» бағдарламасы бойынша салынатын мектептердің 45 пайызы ағымдағы жылы пайдалануға беріледі. Ал қалғандары 2009 жылы тапсырылатын болады. Бұл туралы бүгін Үкіметте өтіп жатқан селекторлық кеңесте Білім және ғылым министрі Жансейіт Түймебаев мәлім етті, деп хабарлайды ҚазАқпарат.
Білім беру нысандарының белгіленген мерзімінен кешігіп салынуы фактісі Оңтүстік Қазақстан мен Қызылорда, Ақмола, Ақтөбе облыстарында анықталды.
«Бүгінде Қызылорда облысында 29 апаттық және 3 ауысымда оқытылатын 12 мектеп бар. Сондай-ақ Оңтүстік Қазақстан облысында апаттық жағдайдағы 69 мектеп пен үш ауысымдағы 29 мектеп жұмыс істейді», деді министр.
Оның сөзіне қарағанда, Ақмола облысында білім беру нысандары бойынша биылғы жылға бөлінген қаржының игерілмеу салдарынан 1,6 млрд. теңгеден астам қаржы алдағы жылға ауыстырылған. Сонымен қатар министр Көкшетау қаласында 1 мектептің құрылысы сын көтермейтінін айтып өтті.
«Бұл мектеп құрылысының сапасыз салынуы жергілікті органдардың тарапынан тиісті бақылаудың болмауынан орын алып отыр», деді Ж. Түймебаев.
Министрдің айтуынша, Оңтүстік Қазақстан облысы, Леңгір қаласындағы мектеп құрылысына бөлінген қаржыны жымқыру фактісі орын алған. Осыған байланысты қылмыстық іс қозғалып, мектеп құрылысы тоқтап қалған.

 
Республикада бүгінгі күні АҚТҚ жұқтырған 11369 адам тіркелді

АСТАНА. Желтоқсанның 1-і. ҚазАқпарат - Қазақстанда 2008 жылғы қарашаның 1-іне дейін АҚТҚ жұқтырған 11369 адам ресми тіркелген. АҚТҚ/ЖҚТБ әсіресе Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар облыстары мен Алматы қаласында көп орын алған.
Бұл туралы бүгін желтоқсанның 1-і – ЖҚТБ-мен күрестің дүниежүзілік күніне орай өткен баспасөз-мәслихатында ҚР Бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Анатолий Белоног мәлім етті, деп хабарлайды ҚазАқпарат.
Оның атап көрсеткеніндей, бүгінде әлемде 33 миллион адам АҚТҚ жұқпасымен өмір сүріп жатыр. Жұқпаның ең көп тараған аумағы, бұрынғысынша Оңтүстік Африка болып отыр. 1987 жылдан бастап үстіміздегі қарашаның 1-індегі жағдай бойынша, Қазақстанда бұл дертке шалдыққан 11369 адам тіркелген. Оның 8348-ін ерлер, 3021-ін әйелдер құрап отыр. Әсіресе бала көтеретін жастағы әйелдердің бұл дертке көптеп шалдығуы қауіп тудыруда. Қарашаның 1-іне дейін республика бойынша тіркелген 908 әйелден 606 нәресте дүниеге келді. Оның 153-і – биылғы жылы дүние есігін ашты.

«Көрші елдермен салыстырғанда, Қазақстандағы көрсеткіштер аса үлкен емес. АҚТҚ-ны жұқтырғандардың негізгі бөлігін есірткіні қан тамыры арқылы қолданатын нашақорлар құрап отыр. Қазақстан АҚТҚ/ЖҚТБ жөніндегі БҰҰ Бас Ассамблеясының 2001 жылы өткен арнайы сессиясына қатысқан 189 елдің бірі болып, АҚТҚ-мен күрес жөніндегі Декларацияны мақұлдады. Бүгінде Республикада 2006-2010 жылдарға арналған ЖҚТБ індетіне қарсы тұру бағдарламасы аясында АҚТҚ жұқпасының таралуын тұрақтандыру шаралары жүзеге асырылып жатыр. Бағдарламаның мақсаттарына 6 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді», - деді ол.
Аталмыш бағдарлама аясында мемлекет науқастардың 70 пайызын дерлік тегін медициналық дәрі-дәрмектермен қамтып отыр. Ғалымдардың күш-жігеріне қарамастан, әзірге ЖҚТБ-ны емдейтін дәрілер де, оны жұқтырудың алдын-алатын вакциналар да әзірленген жоқ.
Оңтүстік Қазақстанда медициналық құрал-саймандардың дұрыс зарарсыздандырылмауынан орын алған АҚТҚ-ны жаппай жұқтыру үдерісінен кейін, бұл аймақта қазір АҚТҚ-ға шалдыққан 149 бала мен 17 жүкті әйел бар. 137 нәресте диспансерлік бақылауға алынып, ем қабылдауда. Соңғы оқиға - 2007 жылдың қазан айынан кейін ОҚО-да АҚТҚ-ны жаңадан жұқтырғандар тіркелген жоқ.

 
<< Başlat < Önceki 11 12 13 14 15 16 Sonraki > Son >>

Sayfa 14 > 16
  TKA 2008